Genootschap Oud Zandvoort

Tot de meest markante bouwwerken van het vooroorlogse Zandvoort behoorde ongetwijfeld "de Watertoren". Deze stond aan het Vuurtorenpad, tussen het vroegere Hotel d'Orange en de villa van E.Baron von der Heydt, waaronder "Muluru" gelegen was. De toren was gebouwd, omdat Zandvoort in 1912 een aansluiting kreeg op het waterleidingnet van Haarlem. Dat was in de tijd, dat burgemeester Jan Beeckman hier de scepter zwaaide. Tijdens zijn burgemeesterschap zijn er in ons dorp vele belangrijke besluiten genomen. 


Op bovenstaande foto een blik op het "ENTOS"-terrein. Er waren spullen
gebruikt van de Eerste Nederlandsche Tentoonstelling Over Scheepsbouw,
daar kwam de naam ENTOS vandaan.

Varkens uit het dorp
Zo kreeg Zandvoort aansluiting op het elektriciteitsnet en werd er riolering aangelegd; ook besloot de gemeenteraad in die dagen om alle varkens uit het dorp te verwijderen - deze zorgden vooral in de zomermaanden voor een niet na te vertellen stank ... - naar een terrein benoorden het dorp, dat de naam "Entos" kreeg. Met de komst van de waterleiding zijn de waterpompen uit het dorpsbeeld verdwenen. Deze stonden o.a. op het Schelpenplein, het Kerkplein, het Gasthuisplein en in de Pakveldstraat. De bouw van een watertoren was nodig om in de toenmalige grote - en hoge - gebouwen en hotels verzekerd te zijn van voldoende waterdruk, wat mede door de brandweer zal zijn gewaardeerd.

De voor 80% uit échte Zandvoorters bestaande gemeenteraad besloot om het ontwerp van de architect Poelgeest uit het Zeeuwse Goes te aanvaarden; de aanbesteding vond plaats op 24 september 1912. De begroting voor een "gewone" watertoren bedroeg f. 25.000.-, maar een toren met uitzichtmogelijkheid kwam op f. 45.200.-. De raad koos met het oog op het attractieve element voor de badgasten voor het laatste. Het praktisch geheel in beton uit te voeren werk werd opgedragen aan de "Hollandse Maatschappij tot het maken van werken in gewapend beton", gevestigd op de Groot Hertoginnelaan 250 te 's-Gravenhage. Men had voor de bouw het hoogste punt van het dorp gezocht en - hoe kon het anders - men kwam daarbij terecht bij de plaats, waar eerder de "Vuurbaak" had gestaan, die de vissersschepen tot lichttoren had gediend.

Er werd met grote voortvarendheid aan het werk begonnen, waarbij een flink aantal Zandvoortse werknemers werd ingeschakeld, dat had de gemeenteraad ook min of meer bedongen. Geleidelijk aan groeiden de steigers en bereikte men de vastgestelde hoogte van 38 M. boven Amsterdams Peil. De wenteltrap - ook in beton - had 120 treden en er waren 3 rustplaatsen. De aannemer was zeer tevreden over de voortgang en hij werd die winter ook niet geplaagd door vorstverlet. Vandaar dat de maatschappij besloot om op l7 mei 1913 een flinke gratificatie aan de werknemers uit te reiken. De namen van deze werknemers waren: P.V.van der Wal, A.Zeegers, A.Boot, R.Drommel, D.Winkel, R.Bisenberger, C.Weber, D.Brandwijk, A.Winkelman, P.Grootbeckers, J.Paap, L.Drommel, J.Koper, C.van Duijn, A.Koper, J.Koning, C.Draijer, G. Koper, D.Kuipen, J. A.Neijts en de gebroeders J. en A.Reulen.

Het werk werd opgeleverd op l juni 1913, dus nog net vóór het seizoen. Groot was de belangstelling bij de officiële opening en ook de badgasten lieten zich niet onbetuigd.

Zandvoort was een waardig gebouw rijker geworden en tot 17 september 1943 des namiddags 2 uur, toen de toren met explosieven door de bezetter werd opgeblazen, heeft zij steeds het gezicht van de badplaats mede bepaald. Als een trouwe wachter stond de toren hoog boven het dorpsbeeld uit. Ook voor de vormgeving van het imposante bouwwerk heeft men zich in Zandvoort niet behoeven te schamen. Tot het laatst toe was iedereen trots op deze toren ...

Bij de vooroorlogse vieringen van de verjaardag van Koningin Wilhelmina (31 augustus) werd traditiegetrouw de toren bestegen door de Zandvoortse Muziekkapel onder leiding van dirigent Reinier van 't Hoff. En dan klonk prompt’ s morgens om 8 uur vanaf de omgang een programma van "Vaderlandse liederen" met de zeewind meegevoerd over het ontwakende dorp, waar vele badgasten van het hoogseizoen zich opmaakten voor de reis naar huis, maar die zich dan ook weer bedachten omdat zij de oergezellige "Koninginnedag" in Zandvoort niet wilden missen. Vele tienduizenden hebben in de loop der jaren van het onvergetelijke uitzicht op de toren genoten. Men beschikte over uitstekende verrekijkers en zo bleven maar weinig bekoorlijke hoekjes van Zandvoort's fraaie omgeving voor het spiedend oog verborgen.

In 1937 werd de toren door de Turmac-sigarettenfabriek voorzien van een uitstekend lopend uurwerk met grote wijzerplaten. Het hechte gebouw heeft in het algemeen weinig onderhoud gevraagd. Toen de toren in 1943 werd opgeblazen had men zelfs drie maanden nodig om het betonnen gevaarte - dat als een massief blok ter aarde stortte - met trilhamers te slopen ...De Zandvoortse Bomschuiten Bouwclub heeft inmiddels een reconstructie van een model van de toren gemaakt. Een goede zaak om de dorpelingen van vandaag zo nog eens te herinneren aan een eens zo trouwe vriend van ons dorp!

J.J.Koning